Avrupa Birliği, Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği (ESPR) (AB 2024/1781 sayılı Yönetmelik) ile sürdürülebilir ürünleri standart hale getirmeyi amaçlıyor. 18 Temmuz 2024'te yürürlüğe giren yönetmelik, eski 2009/125/EC sayılı Eko-Tasarım Direktifi'nin yerini alarak kapsamını AB'de satılan neredeyse tüm fiziksel ürünlere genişletiyor. Buna yazıcılar ve çok fonksiyonlu cihazlar gibi elektronik ürünler de dahil olacak.

Yönetmelik; dayanıklılık, onarılabilirlik, enerji verimliliği, geri dönüştürülebilirlik, malzeme verimliliği ve yedek parça ile yazılım güncellemelerinin uzun vadeli erişilebilirliği gibi konulara odaklanıyor.

Ancak yönetmelik tek başına yeterli değil. AB, bu gerekliliklerin ürünlerin tüm yaşam döngüsü boyunca şeffaf şekilde takip edilebilmesi için Dijital Ürün Pasaportu'ndan (DPP) yararlanıyor.

Peki Dijital Ürün Pasaportu tam olarak nedir ve gelecekte çok fonksiyonlu sistemler ile yazıcılar için ne anlama gelebilir?

Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği'nin (ESPR) Temel Kriterleri

Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği (ESPR), Avrupa Komisyonunun Avrupa Birliği'ni rekabetçi ve iklim nötr bir döngüsel ekonomiye dönüştürmeyi hedeflediği Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın bir parçasıdır.

Bu doğrultuda yönetmelik, ürünlerin geri dönüştürülebilirliğini ve enerji verimliliğini artırmak için karşılamaları gereken asgari kriterleri belirler. AB pazarına sunulan veya AB içinde kullanıma alınan tüm fiziksel ürünleri kapsar.

Ürünlerin çevresel etkilerini azaltmak amacıyla Eko-Tasarım Yönetmeliği, aşağıdaki ürün özelliklerinin iyileştirilmesine odaklanır:

1.

İşlevsel dayanıklılık

2.

Güvenilirlik

3.

Yeniden kullanılabilirlik

4.

Sonradan geliştirilebilirlik

5.

Onarılabilirlik

6.

Bakım ve onarım yapılabilmesi

7.

Endişe verici maddelerin varlığı

8.

Enerji tüketimi ve enerji verimliliği

9.

Su kullanımı ve su verimliliği

10.

Kaynak kullanımı ve kaynak verimliliği

11.

Geri dönüştürülmüş malzeme içeriği

12.

Yeniden işlenebilirlik

13.

Geri dönüştürülebilirlik

14.

Malzemelerin geri kazanılabilirliği

15.

Karbon ayak izi ve çevresel ayak izi dahil çevresel etkiler

16.

Oluşması beklenen atık miktarı

ESPR ayrıca ürünlerin yalnızca Dijital Ürün Pasaportu'na (DPP) sahip olmaları halinde piyasaya sunulabileceğini öngörüyor.

ESPR halihazırda yürürlükte olsa da Dijital Ürün Pasaportu, 2026 yılında demir ve çelik ürünlerinden başlayarak kademeli olarak uygulanacak. 2029 yılına kadar enerjiyle ilişkili ürünler, tekstil, lastik, alüminyum, mobilya, yatak ve bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) ürünleri gibi diğer kategorilere de aşamalı olarak genişletilecek.

Dijital Ürün Pasaportu (DPP) Nedir?

Dijital Ürün Pasaportu (DPP), fiziksel bir ürünü dijital kayıtlarıyla ilişkilendirmenin kolay bir yolunu sunar. Müşterilerin, tamir servislerinin, geri dönüşüm kuruluşlarının, kamu kurumlarının ve diğer paydaşların aşağıdaki kapsamlı dijital bilgilere erişmesini sağlar:

  • Ürünün menşei ve üretildiği ülke
  • Tedarik zinciri bilgileri
  • Malzeme bileşimi
  • Sürdürülebilirlik ve çevresel veriler (ör. enerji verimliliği)
  • Onarım ve bakım seçenekleri
  • Geri alma sistemleri, geri dönüşüm ve bertaraf talimatları
  • Yenileme programları
  • Yedek parçalar ve yazılım güncellemeleri
  • Mevzuata uygunluk belgeleri

DPP'deki bilgilere erişim, ilgili paydaşın rolüne göre değişebilir. Örneğin tüketiciler onarım seçenekleri veya malzeme bileşimi hakkında bilgi alabilirken, geri dönüşüm kuruluşları malzemeler ve geri dönüşüm süreçleriyle ilgili daha ayrıntılı verilere erişebilir. Yetkili kurumlar ise piyasa gözetimi ve denetimi amacıyla mevzuata uygunluğa ilişkin ek bilgilere ulaşabilir.

Dijital Ürün Pasaportu (DPP); benzersiz ürün tanımlayıcıları, merkezi olmayan ürün bilgileri, merkezi bir AB kayıt sistemi ile arama ve bilgi portallarından oluşan Avrupa çapında bir dijital ekosisteme dayanır.

Ürüne ve kullanım amacına bağlı olarak bilgilere, ilgili ürünle bağlantılı QR kodları, NFC (Yakın Alan İletişimi) veya RFID (Radyo Frekansı ile Tanımlama) etiketleri üzerinden erişilebilir.

Üreticinin hangi veri taşıyıcısını kullanacağı; ürün türü, dayanıklılık gereksinimleri, maliyet ve sektöre özgü teknik koşullara bağlıdır. QR kodlarının düşük maliyetli olması ve standart akıllı telefonlarla kolayca taranabilmesi nedeniyle yaygın olarak tercih edilmesi beklenmektedir.

Çin, Avustralya ve ABD'nin bazı eyaletleri dahil olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinde de benzer yaklaşımlar geliştirilmektedir.

Dijital Ürün Pasaportunun Avantajları

DPP'nin amacı, tüm değer zinciri boyunca şeffaflık sağlamak ve özellikle tedarik zincirlerinin izlenebilirliğini artırmaktır. Gelecekte sürdürülebilirlik bilgilerinin doğrulanabilir ve mümkün olduğunca bağımsız kuruluşlar tarafından onaylanmış olması hedeflenmektedir. Böylece müşteriler, şirketler ve kamu kurumları bilinçli kararlar almak için çok daha güvenilir bilgilere ulaşabilecektir. DPP, aynı zamanda yanıltıcı çevreci beyanların (greenwashing) önlenmesine de yardımcı olur.

DPP'nin en büyük katkısı, döngüsel ekonomiyi desteklemesidir. Amaç, ürünlerin kullanım ömrünü uzatmak, onarımını ve yeniden kullanımını kolaylaştırmak ve atıkları azaltmaktır. DPP; onarım seçenekleri, geri alma sistemleri, yenileme programları, ikinci el satış olanakları, yedek parçalar ve bakım hizmetleri hakkında bilgi sunarak bu hedefi destekler.

Ayrıca DPP ile bağlantılı ürün tanımlayıcıları, ürünlerin orijinalliğinin doğrulanmasını ve izlenebilirliğini destekleyebilir. Böylece ürünlerin menşei ve orijinalliği daha kolay takip edilebilir, sahte ürünler daha hızlı tespit edilebilir. Bu özellik, özellikle yüksek değerli ürünler ve sarf malzemeleri için gelecekte önemli bir rol oynayabilir. Üreticiler açısından ise markaların daha iyi korunması ve müşterilere daha fazla güvence sunulması anlamına gelir.

DPP, şirketler için de yeni fırsatlar yaratabilir. Değer zincirindeki ürün verilerinin bir araya getirilmesi, şirketlerin kendi ürünlerini daha iyi anlamalarını, verimlilik fırsatlarını belirlemelerini ve daha bilinçli ürün kararları almalarını sağlar.

Üstelik şirketlerin sıfırdan başlaması gerekmeyebilir. DPP için gerekli bilgilerin çoğu bugün farklı sistemlerde zaten bulunmaktadır. Ürün adları, stok kodları (SKU), barkodlar, güvenlik bilgi formları, ambalaj bilgileri ve tedarikçi verileri bunlara örnektir.

Asıl zorluk, bu bilgileri bir araya getirerek anlamlı ve kullanılabilir hale getirmektir. Süreç genellikle birkaç temel veriyle başlar. Zamanla sürdürülebilirlik verileri, malzeme bilgileri ve tedarik zinciri ayrıntıları gibi ek bilgiler sisteme dahil edilebilir.

Dijital Ürün Pasaportu Yazıcılar ve Çok Fonksiyonlu Sistemler İçin Ne Anlama Geliyor?

Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) ürünleri kapsamında yer alan yazıcılar ve çok fonksiyonlu sistemlerin, 2029 yılından itibaren Dijital Ürün Pasaportu'na (DPP) sahip olması gerekecek. AB kaynaklarına göre, görüntüleme cihazlarına yönelik sektöre özgü kuralları belirleyecek nihai düzenlemenin 2028 yılında yayımlanması bekleniyor.

Bu, iş yeri teknolojileri satın alan kuruluşlar için yazıcıların ve çok fonksiyonlu cihazların yakında dijital bir kimliğe sahip olacağı anlamına geliyor. Ürüne özel bir dijital tanımlayıcı üzerinden erişilebilen bu kimlik, uygulamaya bağlı olarak QR kodu, NFC veya RFID etiketi şeklinde olabilir ve ürünün yaşam döngüsüne ilişkin doğrulanmış bilgilere erişim sağlayabilir.

Böylece alıcılar, yalnızca pazarlama iddialarına güvenmek yerine cihazların beklenen kullanım ömrü, onarılabilirlik puanları, geri dönüştürülmüş malzeme oranı, enerji performansı, yazılım güncellemeleri ve yedek parça bulunabilirliği, karbon ayak izi ve kullanım ömrü sonundaki işlemler hakkında şeffaf verilere ulaşabilecek.

ESPR yürürlüğe girmeden önce de AB 2023/1542 sayılı Batarya Yönetmeliği, DPP'nin sektöre özel bir uygulaması olan Batarya Pasaportu'nu hayata geçirmişti. Şubat 2027'den itibaren AB'deki çoğu batarya kategorisine uygulanacak olan Batarya Pasaportu, birçok DPP uygulamasına öncülük eden bir örnek olarak görülüyor.

Bununla birlikte Batarya Pasaportu, düzenlemelerin ne kadar ayrıntılı olduğunu da gösteriyor. Batarya Yönetmeliği prensip olarak çok fonksiyonlu sistemleri ve yazıcıları da ilgilendirse de bu cihazlarda kullanılan düğme piller için Batarya Pasaportu zorunluluğu bulunmuyor.

Çok Fonksiyonlu Cihaz ve Yazıcı Satın Alan İşletmeler İçin Bu Ne Anlama Geliyor?

Satın Alma Süreçleri Daha Şeffaf ve Hesap Verebilir Hale Geliyor:

Dijital Ürün Pasaportu'nun kullanıma sunulması, kuruluşların iş yeri teknolojilerini değerlendirme biçimini köklü şekilde değiştirecek. Satın alma ekipleri, çok fonksiyonlu cihazları ve yazıcıları doğrulanmış sürdürülebilirlik ve yaşam döngüsü verilerine göre karşılaştırabilecek. Böylece kurum içi ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) hedeflerine ve dış raporlama yükümlülüklerine uygun ürünleri seçmek kolaylaşacak.

Birçok kuruluş için ESPR ve DPP, kurumsal yönetişim sorumluluklarının bir parçası haline gelerek ihale şartnamelerini, tedarikçi seçimini ve toplam sahip olma maliyeti hesaplamalarını etkileyecek.

Cihazlar Daha Uzun Ömürlü ve Daha Kolay Onarılabilir Olacak:

ESPR'nin dayanıklılık ve onarılabilirliğe odaklanması, çok fonksiyonlu cihazların ve yazıcıların daha uzun süre kullanılabilecek şekilde tasarlanmasını sağlayacak. Üreticilerin, belirli süreler boyunca yedek parça bulunabilirliğini garanti etmesi ve cihazların daha kolay sökülüp bakımının yapılabilmesini sağlaması gerekecek.

Bu değişim, toplam sahip olma maliyetini düşürürken cihazların sık değiştirilmesinden kaynaklanan çevresel etkileri de azaltacak.

Sarf Malzemelerine Yönelik Gereklilikler:

Bu kapsamda toner veya kuru mürekkep içeren kartuşlar, kağıt, karton, sentetik film ve etiket gibi baskı malzemeleri, atık toner hazneleri ile fotokondüktör drum üniteleri, fuser (toner sabitleme) üniteleri, silindirler ve kayışlar gibi sarf niteliğindeki servis parçaları ve yedek parçalar yer alıyor.

Örneğin toner kartuşlarının, ESPR kapsamında önemli ölçüde değişmesi bekleniyor. Asgari sayfa baskı kapasitesi standartları, yeniden üretimi kolaylaştıran tasarımlar ve daha şeffaf sürdürülebilirlik bilgileri gündeme gelebilir. Tüm bunlar atıkların ve maliyetlerin azaltılmasına, daha döngüsel bir sarf malzemesi sisteminin oluşturulmasına katkı sağlayabilir.

Konica Minolta, Dijital Ürün Pasaportu'nu Memnuniyetle Karşılıyor

Konica Minolta, ürünlerin ve malzemelerin kullanım ömrünü uzatmayı, yeniden kullanımını, yeniden üretimini ve geri dönüşümünü teşvik etmeyi amaçlayan döngüsel ekonomi yaklaşımını benimsiyor.

Tüketicilerin daha bilinçli seçimler yapabilmesi için sürdürülebilirlik bilgilerinin şeffaf ve bağımsız üçüncü taraflarca değerlendirilmesini destekleyen ESPR ve Dijital Ürün Pasaportu'nu memnuniyetle karşılıyoruz.

Bu düzenlemeler üreticilere daha fazla sorumluluk getirirken işletmelere de ESG raporlamasını destekleyen açık yaşam döngüsü verilerine, cihazların onarılabilirliği ve kullanım ömrüne ilişkin bilgilere, sürdürülebilir sarf malzemeleri hakkında ayrıntılara ve ürünlerin yaşam döngüsü boyunca oluşan çevresel etkilerine kolay erişim sağlıyor.

Önümüzdeki birkaç yıl, kuruluşların günlük faaliyetlerinde kullandıkları cihazlarla ilişkilerini yeniden şekillendirecek. ESPR ve DPP yalnızca mevzuat değişiklikleri değil; daha iyi tasarım, daha güvenilir veriler ve daha bilinçli kararlar için önemli birer itici güç olacak.

PAYLAŞ: